بررسی چیستی کمال از منظر فارابی.

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

10.22061/orj.2025.2388

چکیده

بحث کمال یکی از مسائل بنیادی علوم مختلف است. مساله اصلی این مقاله این است که ماهیت کمال از منطر فارابی چیست؟ برای حل این مساله از روش توصیفی و تحلیلی استفاده شده و اهم یافته های این تحقیق این است که فارابی تعریف ماهوی برای کمال ارایه نداده و مراد وی از کمال این است که واجد نقص نیست. او بر این باور است که میان کمال، سعادت، لذت و خیر ارتباط وجود دارد؛ یعنی همه خیرها و سعادت ها برای انسان نوعی کمال محسوب می شوند و حداقل برخی از لذت ها کمال است. به بیان دیگر، این الفاظ گرچه از جهت مفاهیم با یکدیگر متفاوت هستند، اما حداقل در برخی مصادیق با هم مشترک‏اند.  از نظر فارابی کمال امری تشکیکی و دارای مراتب مختلف است. با ملاحظه موجودات درمی‏یابیم که خداوند در بالاترین رتبه و موجودات مادی در رتبه پایین کمال قرار دارند. این فیلسوف سه ملاک -عقل فعال ، سعادت ورسیدن به حضرت حق - را به عنوان ملاک های کمال قصوی در آثار مختلفش مطرح کرده است. این سه ملاک باهم مانعه الجمع  نیستند، بلکه امکان جمع این سه ملاک وجود دارد. او کمال را  در مورد ذات، صفات و فعل خداوند نیز مطرح می‏کند و بر ادعایش برهان اقامه می‏نماید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Examining What Perfection Is from Farabi's Perspective

نویسنده [English]

  • Einollah Khademi
.Full Professor of University of Sheheed Rajahi Teacher Training University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The discussion of perfection is one of the fundamental issues of various sciences. The main issue of this article is what is the nature of perfection from Al-Farabi's perspective? A descriptive and analytical method was used to solve this issue, and the most important findings of this research are that Al-Farabi did not provide a substantive definition of perfection, and what he meant by perfection is that it is not flawed. He believes that there is a relationship between perfection, happiness, pleasure, and goodness; that is, all good and happiness for humans are considered a kind of perfection, and at least some pleasures are perfection. In other words, although these words are different in terms of concepts, they are at least in some instances common. According to Al-Farabi, perfection is a questionable matter and has different levels. By considering beings, we find that God is at the highest level and material beings are at the lowest level of perfection. This philosopher has proposed three criteria - active reason, happiness in reaching the presence of God - as criteria for absolute perfection in his various works. These three criteria do not prevent the combination of them, but there is a possibility of combining these three criteria. He also proposes perfection regarding the essence, attributes, and actions of God and provides evidence for his claim.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Essence
  • Perfection
  • Possible Existence
  • God
  • Farabi

مراجع

آ ل بویه ، علیرضا ، 1388 ،نقد ونظر ،  سعادت از دیدگاه فارابی، دوره 14 ، شماره پیاپی 56
ّبهارنژاد ، ذکریا ، 1392 ،آینه معرفت ، فضلیت از دیدگاه فارابی ، سال 12،شماره 36 
تفتازانی ، 1409ه ق ، 1989م ، شرح المقاصد، ج4 ، تصیحیح وتعلیق مع مقدمه الدکتور عبدالرحمن عمیره ، منشورات الشریف الرضی ، ایران ، قم ، الطبعه الاولی 
جوادی ، 1382 ،نامه مفید ،تحلیل و نقد نظریه سعادت فارابی ، شماره 39 
خادمی ، 1387 ،پژوهش های فلسفی - کلامی ، تحلیل معنای سعادت از دیدگاه فارابی ، دوره 10 ، شماره 2 ، شماره پیاپی 38
همو ، 1395 ، پژوهش های فلسفی -کلامی ، مراتب کمال انسان ، بررسی ، تحلیل ونقد دیدگاه فخررازی ، شماره 1 ، شماره پیاپی 67 
همو ، 1400، پژوهش های فلسفی - کلامی ، تحلیل دیدگاه کندی در باره کمال ، شماره 1 ، شماره پیاپی 87
همو،  1403 ، پژوهش های هستی شناختی ، کمال از دیدگاه ابوالحسن عامری ، دوره 13 ، شماره 25
شاه نظری ، جعفر ، 1402 ، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران ، سعادت و نیکبختی انسان از نگاه فارابی و زمینه های فلسفی و فرهنگی آن ، دوره 16 ، شماره 4 ، شماره پیاپی 64
العاتی ، ابراهیم ، 1403ه 2009 م ،الانسان فی فلسفه الفارابی ، دارالهادی ، بیروت ، لبنان ، الطبعه الاولی
علامه حلی ،بی تا ،کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد ، صحح وقدم له و علق علیه حسن حسن زاده الاملی ، موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم المشرفه 
همو ، 1370 ، الباب الحادی عشر ، حققه وقدم علیه الدگتورمهدی محقق ، موسسه چاپ وانتشارات آستان  قدس رضوی ، چاپ دوم
فارابی ،1371ه ش 1412 ه ق ، مجموعه رسایل ، التعلیقات ، حققه وقدم له وعلق علیه الدکتور جعفر آل یاسین ، اتتشارات حکمت ، تهران
همو ، 1371 ه ش 1412ه ق ،مجموعه رسایل ،التنبیه علی سبیل السعاده ، حققه و قدم وعلق علیه الدکتورجعفر آل یاسین ، انتشارات حکمت ، تهران 
همو ، 1346 ه ق ، مجموعه رسایل ، التنبیه علی سبیل السعاده ، بمطبعه مجلس دائره المعارف النظامیه الکائنه فی الهند بمحروسه حیدر آباد
همو ، 1344 ه ق ، مجموعه  رسایل ، فی مسایل متفرقه ،        ------------------------------
همو ، 1346 ه ق ، مجموعه رسایل ، السیاسات المدینه ، -----------------------------
همو ،1349ه ق ،مجموعه رسایل ، الدعاوی القلبیه ، --------------------------
همو ، 1346 ه ق ، مجموعه رسایل ،التنبیه علی سبیل السعاده ،--------------------------،
همو ،1345 ه ق ، مجموعه رسایل ، تحصیل السعاده ، --------------------------،
همو،1345 ،مجموعه رسایل ، فی اثبات المفارقات ، -----------------------،
همو ، 1345، مجموعه رسایل ، الفصوص ، ====================== 
همو ، 1365 ،نصوص الحکم بر فصوص الحکمه ،حسن حسن زاده آملی ، مرکز نشر فرهنگی رجائی
همو،1389ش 1431ق ،فصوص الحکمه و شرحه للسید اسماعیل الحسینی الشنب غازانی ، تصحیح و تحقیق  علی اوجبی ، میراث اندیشه اسلامی و انتشارات حکمت 
همو ، 1993 م ، فصول منتزعه ،حققه و قدم له و علق علیه الدکتور فوزی متری نجار ، دار المشرق ، بیروت ، طبعه ثانیه
همو ، 1388 ، ترجمه وشرح فصول منتزعه ، حسن ملکشاهی ، سروش ، چاپ دوم
همو ، 1349 ه ق ، مجموعه رسایل ،  شرح رساله زینون الکبیر ،=--------------------------------------- ============================
فخررازی ، 1407 ه 1987 م ، المطالب العالیه من العلم الهی ،ج3 ، تحقیق الدکتور احمد حجازی السقا ، دارالکتاب العربی ، بیروت ، الطبعه الاولی 
کمالی زاده ، طاهره ، کمالی زاده ،دی 1402 ،پژوهش های فلسفی - کلامی ،  انسان کامل در اندیشه اشراقی سهروردی در نظام فلسفه فارابی ، بررسی تطبیقی قطب وحاکم آرمانی ، دوره 25 ، شماره 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار