تحلیل نقش دین در شکل‌گیری هویت مستقل فلسفه اسلامی از فلسفه‌های یونانی در نگاه فارابی

Articles in Press

Document Type : Research Paper

Authors

1 Professor at the Islamic Research Institute for Culture and Thought

2 m,

10.22061/orj.2026.12887.936

Abstract

ما برای بررسی این ادعا می‌خواهیم نسبت دیدگاه‌های فلسفی فارابی به عنوان یکی از مهم‌ترین فلاسفه اسلامی را با دین اسلام بسنجیم و ببینیم آیا او در آراء فلسفی‌اش مقلد محض است یا اینکه با عقل فلسفی‌اش به گفتگوی با دین پرداخته و در اثر این گفتگو نوآوری‌هایی ایجاد نموده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش‌های اسنادی، تحلیل منطقی و قیاسی به دنبال پاسخ به این مسئله است که آیا عقل فلسفی فارابی علاوه بر فلسفه‌های یونانی از دین اسلام نیز استفاده نموده و فلسفه او متمایز از فلسفه‌های یونانی است و دارای هویت دینی نیز هست یا خیر؟ نتیجه تحقیق این است که فلسفه فارابی دارای هویت دینی بوده و از فلسفه‌های یونانی عبور کرده است. نقش دین اسلام در زایش‌های فلسفی از منظر فارابی عبارتند از: وارد نمودن اصطلاحات دینی به فلسفه؛ ارائه استشهاد و تأییدیه دینی بر روش برهانی؛ مسئله‌سازی دین اسلام برای عقل فلسفی فارابی؛ ایده‌پردازیِ متأثر از معارف دینی در فلسفه؛ نظریه‌پردازیِ متأثر از معارف دینی در فلسفه؛ و ارائه تفسیر دینی از فلسفه‌های یونان باستان. همچنین الگوی فلسفۀ عقلی-دینی فارابی ارائه شده که محور این الگو عبارت است از «وحدت محتوایی و تمایز قالبی فلسفه و دین». الگو دارای هفت مؤلفه: استفاده از منبع معرفتی دین (مؤلفه زمینه-ای)؛ باروری زبان فلسفه اسلامی؛ استفاده از رویکرد دینی در قالب روش عقلی؛ مسئله‌سازی دین؛ ایده‌پردازی فلسفی-دینی؛ نظریه‌پردازیِ فلسفی-دینی؛ و تفسیر دینی از فلسفه‌های یونانی است. نیز هویت دینی داشتن فلسفه فارابی باعث نمی‌شود که فلسفه‌ای التقاطی شود یا کلام اسلامی باشد.

Keywords

Journal of Ontological Researches

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 21 May 2026

Files

Share

How to cite

Statistics