معناشناسی، هستی‌شناسی و خاستگاه کثرت تحلیلی در حکمت متعالیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه الهیات دانشگاه یاسوج

چکیده

جستار حاضر، بنیانی از سامانة معرفتی حکمت متعالیه را در حوزة هستی­شناختی آشکار می­سازد: «کثرت تحلیلی». کثرت تحلیلی، از جایگاه حیاتی در حکمت صدرایی برخوردار است، به­گونه­ای که مباحثی چون رابطة وجود و ماهیت، ماده و صورت، جنس و فصل، جوهر و عرض و ... متأثر از آن است. مسألۀ اصلی این جستار تحلیل معنایی کثرت تحلیلی و تعیین جایگاه معرفتی و هستی­شناختی آن است. کثرت تحلیلی از نگاه صدرا کثرت برآمده از معانی و مفاهیم متعددی است که عقل با تحلیل عقلانی از وجود واحد درمی­یابد. تصریحات صدرا بر نفس­الامری بودن کثرت تحلیلی حکایت دارد. از مبانی پیدایش و توسعة این کثرت می­توان به مسألة اتحادی وجودی و امکان تحقق موجودات کثیر به وجود واحد اشاره داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Semantics, Ontology and Origin of the Analytical Multiplicity in Transcendental Theosophy

نویسنده [English]

  • Sayyid Mostafa Mousavi-Azam
Yasooj University
چکیده [English]

This article has explained one of the critical epistemological structures of transcendental wisdom in ontological domain: i.e. analytical multiplicity. Analytical multiplicity has a vital position in Sadraean wisdom, as far it has influenced many philosophical issues like: the relation between being and quiddity, matter and form, genus and differentia, substance and accident. The main problem of this  article is  the Semantic Analysis of the Analytical multiplicity and determination  of its epistemological and ontological position. According to Mulla Sadra, Analytical multiplicity means: human reason can obtain the multiplicity through unity of existence by many concepts and meanings. Mulla Sadra explicitly declares the domain of factuality of analytical multiplicity.  By the element of the origination and development of the multiplicity in the external world, we can achieve the existential unity and possibility of the various existents which denote to the oneness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Multiplicity
  • Analytical Multiplicity
  • Factuality
  • Ontology
  • Analytical Relations

ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1380)، قواعد کلی فلسفی در فلسفۀ اسلامی، چاپ سوم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

اردستانی، محمد علی، (1391)، نفس الامر در فلسفۀ اسلامی، چاپ اول، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.

استیس، والتر ترنس، (1385)، تاریخ انتقادی فلسفۀ یونان، ترجمۀ یوسف شاقول، چاپ اول، تهران، مؤسسۀ انتشارات دانشگاه مفید.

آشتیانى، سیدجلال ‏الدین، (1381)، شرح بر زاد المسافر، چاپ سوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامى.

تفتازانى، سعد الدین، (1409)، شرح المقاصد، 5 جلد، چاپ اول، قم، الشریف الرضی .

جوادی آملی، عبد الله، (1382)، رحیق مختوم، 10 جلد، قم، مرکز نشر اسراء.

زنوزی، ملاعبدالله، (1381)، لمعات الهیّۀ، چاپ دوم، تهران، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.

سبزوارى، ملاهادی، (1379)، شرح المنظومة، 5 جلد، چاپ اول، تهران، نشر ناب.

سهروردی، شهاب الدین، (1375)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، 4 جلد، چاپ دوم، تهران، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگى.

شعرانی، ابوالحسن، (1373)، شرح تجرید الاعتقاد، چاپ هفتم، تهران، کتابفروشی اسلامیه.

شهرزورى، شمس الدین، (1383)، رسائل الشجرةالالهیة فى علوم الحقایق الربانیة، 3 جلد، چاپ اول، تهران، مؤسسۀ حکمت و فلسفه ایران.

شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا)، (1388)، الشواهد الربوبیۀ فی المنهاج السلوکیۀ، مقدمه، تصحیح و تعلیق: سید جلال الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب.

شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا)، (1375)، مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهین، 1 جلد، تهران، حکمت.

شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا)، (1387)، سه رسائل فلسفى، 1 جلد، چاپ سوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا)، (1981)، الحکمةالمتعالیة فى الاسفار العقلیةالاربعة، 9 جلدی، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث.

شیرازی، صدرالدین محمدبن ابراهیم (ملاصدرا)، (بی­تا)، الحاشیة على الهیات الشفاء، 1 جلد، قم، انتشارات بیدار.

طوسى، نصیر الدین (1375)، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، 3جلد، قم، نشر البلاغة.

فارابى، ابونصر، (1381)، فصوص الحکمة و شرحه، شارح: سید اسماعیل غازانى، چاپ اول، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگى.

قراملکی، احد فرامرز، (1385)، روش شناسی مطالعات دینی، چاپ اول، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.

کاپلستون، فردریک، (1380)، تاریخ فلسفه، 9 جلد، مجتبوی، تهران، علمی فرهنگی.

گمپرتس، تئودور، (1375)، متفکران یونانی، 3 جلد، محمد حسن لطفی، چاپ اول، تهران، انتشارات خوارزمی.

لاهیجى، فیاض، (بی­تا)، شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام، 2 جلد، اصفهان، انتشارات مهدوى.

مطهری، مرتضی، (1386)، مجموعه آثار شهید مرتضی مطهری، 27 جلد، انتشارات صدرا.

معین، محمد، (1388)، فرهنگ فارسی معین، چاپ دوم، تهران، انتشارات گلی.

میرداماد، محمد باقر، (1367)، القبسات، 1 جلد، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

یزدان پناه، یدالله، (1389)، مبانی و اصول عرفان نظری، چاپ اول، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.