دانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Explaining God's Coexistence with the Created World according to Islamic Theology and Transcendent Theosophy, with Emphasis on Surah Al-Hadid, Verse 4تَبیین معیتِ «خداوند با جهان مَخلوق» بر مبنای نگاه کلام اسلامی و حکمت متعالیه با تکیه بر(آیه؛4 سوره حدید)132246310.22061/orj.2025.12070.895FAعبداللهحسینی اسکندیاندکتری تخصصی کلام اسلامی، دانشگاه تبریزمنصورعبدالهیالهیات/ کلام اسلامی/ دانشگاه تبریزعلیباباییدانشیار دانشکده الهیات تبریزJournal Article20250519By studying theological and philosophical approaches, it becomes clear that Islamic theologians and philosophers have offered diverse explanations regarding God 's "coexistence" with creatures. Both Islamic theologians and philosophers have, to the best of their abilities, taken steps to clarify this religious issue. Some groups have emphasized the dissimilarity between God and creatures while others have highlighted their affinity. Theologians have denied any existential coexistence between them, decreeing an intrinsic separation. They have offered various interpretations of "coexistence" in the verse "and He is with you wherever you are," understanding this "coexistence" as the scientific coexistence. All Islamic theologians – Ash'arites, Mu'tazilites, and Imamias – concur on this belief. In explaining God's scientific coexistence theologians employ arguments of creation's perfection and the arguments of power and free will. They generally consider God's scientific coexistence as subordinate to His power. However, based on the principles of Transcendent Theosophy, coexistence is subordinate to existence, and existence is synonymous with knowledge. Mulla Sadra does not merely rely on the scientific coexistence mentioned in theologians' statements; instead, he elaborates the relationship between God and the world by introducing existential and qayumi coexistence. This article, using a descriptive-analytical method and a comparative approach, seeks to analyze and reflect upon the issue of divine coexistence with creatures from the perspective of Islamic theologians and Transcendent Theosophy, in order to reveal the intellectual similarities and differences between these two intellectual currents.با مطالعه رویکردهای کلامی و فلسفی محرز میشود که متکلمان و حکمای اسلامی تبیینات متفاوتی از «معیت» حق تعالی با خلق ارائه دادهاند؛ متکلمین اسلامی و فلاسفه به فراخور توان خود در تبیین این معمای دینی و شرعی گام هایی برداشته اند. گروهی از عدم مشابهت و گروهی از سنخیت میان حق تعالی و خلق پرده برداشته اند. متکلمان هر نوع ارتباط ومعیت وجودی را منکر شده اند و به بینونت ذاتی میان آن دو فتوا داده اند و با ارائه تفاسیر مختلف از معیت در آیه شریفه «و هو معکم این ما کنتم» نوعِ معیت را، معیتِ علمی دانستهاند. قاطبه اندیشمندان کلامی اشاعره، معتزله، امامیه، در این عقیده اتفاق نظر دارند. متکلمان در تبیین معیت علمی حق تعالی، از براهین اتقان صنع و برهان قدرت و اختیار بهره میگیرند؛ آنها غالبا معیت علمی خدا را فرع بر قدرت خدا میدانند. در حالی که بر مبنای اصول حکمت متعالیه، معیت فرع بر وجود و وجود نیز با علم مساوق است؛ ملاصدرا به معیت علمی مطرح در اقوال متکلمان بسنده نمیکند، بلکه با طرح معیت وجودی و قیومی رابطه خداوند با جهان را تبیین میکند. ازاینرو معیت مورد پذیرش ملاصدرا نهتنها احاطه علمی، بلکه احاطه وجودی و معیت ذاتی اشیاء را نیز در بر میگیرد. این تحقیق با روش تحلیلی و توصیفی در تلاش است با تضارب آراء متکلمان و حکمت اسلامی، راهی را برای تقریب فکری مذاهب اسلامی فراهم نماید.https://orj.sru.ac.ir/article_2463_81350be6d013e576729c4c93539c509c.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Breaking Dennett’s Spell: A Reflection on Daniel Dennett’s Naturalistic Study of Religionشکستن طلسم دنت؛ تأملی در دینپژوهی طبیعی دنیل دنت3364247410.22061/orj.2025.12368.904FAمهدیغفرانیگروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه تهرانعباسیزدانیگروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه تهرانJournal Article20250809Daniel Dennett, a prominent contemporary philosopher, has significantly influenced modern scholarship on religion through his naturalistic and evolutionary approach, particularly in his book Breaking the Spell. The present article offers a critical and systematic analysis of Dennett’s naturalistic study of religion. Using a descriptive-analytical method, the study precisely elucidates Dennett’s views on the evolutionary origins of religion, the mechanisms underlying its persistence, and his evaluation of religion’s benefits and harms. The findings suggest that Dennett’s emphasis on the necessity of a scientific investigation into religion and his focus on uncovering its cultural and psychological mechanisms are of considerable value. Nevertheless, his naturalistic approach faces substantial challenges, including his categorical denial of any transcendent origin of religion, his frequent conflation of the causes of religious inclination with the origins of religion itself, his generalizations regarding the consequences of religion without accounting for inter-religious differences, and his reductionist tendencies in explaining complex religious phenomena. This critical analysis contributes to a deeper understanding of the limitations and potentials of a naturalistic approach to the study of religion, paving the way for more constructive dialogue between scientific and theological perspectives, and aiding scholars in more nuanced evaluations of contemporary theories.دنیل دنت، فیلسوف برجسته معاصر، با ارائه رویکردی طبیعتگرایانه و تکاملی به دین، بهویژه در کتاب «شکستن طلسم»، تأثیر قابل توجهی بر دینپژوهی نوین داشته است. مقاله حاضر به تحلیل انتقادی و نظاممند دینپژوهی طبیعی دنت میپردازد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن تبیین دقیق آرای دنت در خصوص منشأ تکاملی دین، سازوکارهای بقای آن و ارزیابی او از سود و زیان دین، به بررسی و نقد این رویکرد میپردازد. یافتهها نشان میدهد که تأکید دنت بر ضرورت بررسی علمی دین و شناسایی سازوکارهای فرهنگی و روانشناختی آن ارزشمند است. با این حال، رویکرد طبیعتگرایانه او در مواردی چون نفی قطعی منشأ ماورائی دین، خلط مکرر میان علل گرایش به دین و منشأ پیدایش خود دین، تعمیمگرایی در بررسی پیامدهای دین بدون توجه به تفاوت ادیان، و تقلیلگرایی در تبیین پدیدههای پیچیده دینی، با چالشهای جدی مواجه است. این تحلیل انتقادی میتواند به فهم عمیقتر از محدودیتها و ظرفیتهای دینپژوهی طبیعتگرا کمک کرده، زمینهای برای گفتگوی سازندهتر میان رویکردهای علمی و الهیاتی به دین فراهم آورد و به دینپژوهان در ارزیابی دقیقتر نظریههای معاصر یاری رساند.https://orj.sru.ac.ir/article_2474_607774a621fd855896ae8c323ea5323f.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220The Transformative Power of Silence: Thomas Merton’s Ontological Perspective on Mystical Silence and Its Nexus with the Clamorous Modern Worldقدرت تحولآفرین سکوت: دیدگاه هستیشناختی توماس مرتون درباره سکوت عرفانی و پیوند آن با جهان پرسروصدای مدرن65101244810.22061/orj.2025.12287.901FAمحسنگلپایگانیاستادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان0000-0002-4200-2923مرتضیرضازادهدانشجوی دکتری ادیان و عرفان دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20250721The present study employs a descriptive-analytical method with a qualitative content analysis approach to examine the ontological status of silence in the thought of Thomas Merton, the 20th-century Christian monk and writer. It analyzes its functions across three dimensions: ontological, psychological, and social. From Merton’s perspective, silence is not merely the absence of sound but rather the 'language of God' and the matrix of creation, rooted in Christian theology.<br /><br />At the ontological level, silence is interpreted as a paralinguistic reality, antecedent to the 'Word' (Logos) and sovereign over existence, with its ultimate destination being union with God.<br /><br />On the psychological level, silence is the condition for discovering the 'true self' and shedding the 'false self'—a process Merton terms the 'baptism of silence.'<br /><br />At the social level, silence serves both as a means of authentic communication, fostering empathy and primordial human unity, and as a form of resistance against the 'violence of speed' and consumerism in the modern era. By integrating Christian tradition, Eastern mysticism, and a critique of modernity, Merton presents silence as a path to personal transformation and social reform.<br /><br />In Merton’s thought, silence functions both as a conduit for mystical union with the source of being and as a strategy for confronting the identity and cultural crises of the contemporary world. The findings suggest that a re-examination of Merton’s ideas can offer an approach to spiritual living in the modern age and a framework for interreligious dialogue.پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردِ تحلیل محتوای کیفی به بررسی جایگاه هستیشناسانه سکوت در اندیشه توماس مرتون، راهب و نویسنده مسیحی قرن بیستم، میپردازد و کارکردهای آن را در سه سطح هستیشناختی، روانشناختی و اجتماعی تحلیل میکند. از نگاه مرتون، سکوت نه فقدان صدا، بلکه «زبان خدا» و بستر آفرینش است که در الهیات مسیحی ریشه دارد. در سطح هستیشناختی، سکوت بهمثابه امری پیشازبانی، مقدم بر «کلمه» (لوگوس) و حاکم بر هستی تفسیر میشود و نهایت مسیر آن نیز اتحاد با خداست. در بعد روانشناختی، سکوت شرط کشف «خود راستین» و زدودن «خود کاذب» است؛ فرآیندی که مرتون آن را «تعمید سکوت» مینامد. در سطح اجتماعی، سکوت هم ابزار ارتباط اصیل و ایجاد همدلی و وحدت کهن انسانی و هم شکلی از مقاومت در برابر «خشونت سرعت» و مصرفگرایی عصر مدرن است. مرتون با تلفیق سنت مسیحی، عرفان شرقی و نقد مدرنیته، سکوت را راهی برای تحول فردی و اصلاح اجتماعی میداند. سکوت در اندیشه مرتون، هم مسیر وحدت عرفانی با سرچشمه هستی و هم استراتژی مقابله با بحرانهای هویتی و فرهنگی جهان معاصر است. یافتهها حاکی از آن است که بازخوانی آرای مرتون میتواند رهیافتی به زیستمعنوی در عصر مدرن و چارچوبی برای گفتوگوی بینادیانی فراهم کند.https://orj.sru.ac.ir/article_2448_97980b921d1a6185e70867bea24d26cc.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Manifestations of the Emergence of the Principle of Unity in Diversity in Islamic Architecture
(Comparative Comparison of the Dome of the Holy Shrine of Imam Hussein (AS) and the Dome of Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan)جلوه هایی از ظهور اصل وحدت در کثرت در معماری اسلامی (مقایسه تطبیقی گنبدخانه حرم مطهر امام حسین (ع) و گنبد مسجد شیخ لطف الله اصفهان )103143245010.22061/orj.2025.11977.891FAفاطمهکوثردانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهرانسیدمجیدهاشمی طغرالجردیدانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهرانمهدیحمزه نژاددانشگاه علم و صنعتJournal Article20250423Understanding Islamic architecture requires recognizing the behavioral pattern of the believer in a place in order to gain grace. Calling to the congregation and preaching the good news of attracting divine mercy and blessing shows the importance of building mosques and paying attention to revelational symbols.how the most important cognitive principle of "unity in plurality" is manifested in the dome of Imam Hussein and the Sheikh Lotfollah is the issue of this article. The findings show that the entirety of the space and its components have been adjusted and adapted for its purpose. In addition to the circular geometry system, the presence of spiritual inscriptions and abstract motifs, spatial hierarchy, depth, and centrality in the most important part of the sacred space are the unifying elements of architecture. The direction of the Qibla has polarized the space and created a linear-value axis, which is seen in the holy shrine of Imam Hussein in the manifestation and repetition of the mention of the glory of "Allah" in the center and middle of the inscriptions and along this axis. In the behavioral pattern of the pilgrim to gain knowledge, the place is the place of reciting the Ashura pilgrimage so that the intercession of Hussein and the position of "the step of truth" along with Imam Hussein and his companions in the divine court are provided with sustenance. the feeling of becoming one with the group and transforming the static space into a memorable and dynamic space has been well done.فهم معماری اسلامی مستلزم شناخت الگوی رفتاری مومن در مکان جهت کسب فیض میباشد. دعوت به جماعت و بشارت به جلب رحمت و برکت الهی، اهمیت ساخت مساجد و توجه به نمادهای وحیانی را نشان میدهد. با توجه به نشانههای شکلی و مفهومی این مکانها، چگونگی جلوه مهمترین اصل شناختی « وحدت در کثرت» در گنبدخانه حرم امام حسین(ع) و مسجد شیخ لطف الله، مسئله این مقاله میباشد. لذا با روش تحلیلی-توصیفی اصل مذکور در فضای معماری بازشناسی و درنهایت دوگنبد خانه مقایسه شده است. یافتهها نشان میدهد کلیت فضا و اجزا با هدف آن تنظیم و مناسب سازی شده است. علاوه بر نظام هندسه دوایری، وجود کتیبه های معنوی و نقوش تجریدی، سلسله مراتب فضایی، عمق و مرکزیت در مهمترین قسمت فضای مقدس، وحدت بخش معماری است. جهت قبله، موجب قطبی شدن فضا و خلق محوری خطی-ارزشی شده که این نظام در حرم مطهر امام حسین(ع)، در تجلی و تکرار ذکر جلاله «الله» در مرکز و وسط کتیبهها و در امتداد این محور دیده میشود. در الگوی رفتاری زائر جهت کسب معرفت، مکان محیای خواندن زیارت عاشورا است تا شفاعت حسینی و مقام «قدم صدق» همراه با امام حسین(ع) و اصحابشان در بارگاه الهی روزی گردد. کتیبه های هردو فضا آنها را محیای پیمان و عهد با امام زمان(عج) و دریافت کشف و شهودی مسرور کننده نموده، احساس یکی شدن با جمع و تبدیل فضای ایستا به فضایی خاطره انگیز و پویا به نحواحسن صورت پذیرفته است.https://orj.sru.ac.ir/article_2450_0e09c8b8d818a2845f871d736f45d648.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Analysis and Criticism of the Process of Knowing God from the Perspective of Allamah Tabataba'i in the First Sermon of Nahjul-Balaghaتحلیل و نقد فرایند شناخت خدا از منظر علامه طباطبایی در خطبه اول نهج البلاغه145170244510.22061/orj.2025.11824.884FAامیرحسینمنصوری نوریدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییمحمدحسینکاووسیحوزه علمیه مرویفاطمهکوکرماستادیار هیئن علمی گروه فلسفه و کلام دانشگاه مازندران، ایران، مازندران، بابلسر.Journal Article20250306Analysis and Criticism of the Process of Knowing God from the Perspective of Allama Tabataba'i in the First Sermon of Nahjul-Balagha<br /><br />Abstract<br /><br />The present study aims to answer the main question "How is the process of knowing God from the perspective of Allama Tabataba'i in the first sermon of Nahjul-Balagha analyzed and criticized?" and, after collecting relevant data, analyzes and criticizes Allama's explanation using a descriptive-analytical method. In addition to explaining Allama's words in detail, analyzes them from a philosophical perspective and compares them with other verses and narrations in this field. It has concluded that Allama, by explaining five steps - knowledge, affirmation, monotheism, sincerity, and negation of attributes - has developed a practical and operational path for knowing God Almighty based on the first sermon of Nahjul-Balagha. Despite criticisms of the details of this process, overall this process has been useful and effective in organizing the journey of man from the initial and even polytheistic stages of monotheism to its highest levels.تحلیل و نقد فرایند شناخت خدا از منظر علامه طباطبایی در خطبه اول نهج البلاغه<br /><br />چکیده<br /><br />جستار حاضر با هدف پاسخگویی به پرسش اصلی «فرایند شناخت خدا از منظر علامه طباطبایی در خطبه اول نهج البلاغه چگونه تحلیل و نقد میشود؟» شکل گرفته و با روش توصیفی ــ تحلیلی پس از جمعآوری دادههای مرتبط به تحلیل و نقد شرح علامه میپردازد و ضمن توضیح مبسوط سخنان علامه به تحلیل آن از منظر فلسفی و تطبیق با آیات و روایات دیگر در این زمینه به این نتیجه رسیده است که علامه با تبیین پنج گام ـ معرفت، تصدیق، توحید، اخلاص و نفی صفات ـ برای شناخت حق تعالی مسیری کاربردی و عملیاتی را بر اساس خطبه اوّل نهج البلاغه تدوین کرده و علیرغم وجود انتقاداتی در جزئیات این روند اما در کل این روند مفید و مؤثر در سیر انسان از مراحل ابتدایی و حتی شرکآمیز توحید تا اعلی مراتب آن را ساماندهی کرده است.https://orj.sru.ac.ir/article_2445_4fd604f7553c36cf45dd9e9777abb7f6.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Mulla Sadra's Attempt to Solve Two Antinomies in the Metaphysics of Motionتلاش ملاصدرا برای حلّ دو متناقض_نما در باب مابعدالطبیعه حرکت171199246110.22061/orj.2025.12052.893FAغلامعلیهاشمیفردانشجوی دکترای تخصصی فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران.مهدیعظیمیدانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20250516The current paper, using a descriptive and critical analysis method, seeks to examine Mulla Sadra's attempt to respond to two antinomies concerning motion. The first antinomy, which is considered by antinomy-believers as an a posteriori reason for the realization of contradiction, by focusing on the issue of motion, intends to express that existence and non-existence in the subject of motion become contradictorily intermingled. The second antinomy, which is in fact a challenge between Avicenna and Sadra—although it does not lead to antinomy-belief—by analyzing the issue of time, seeks to question the very existence of motion as an external reality. The examination of Mulla Sadra's works indicates that regarding the first antinomy, by adhering to the various aspects of non-existence and not considering a specific اعتبار (e'tebar - consideration) of it as being opposed to existence, he has set forth a way to answer this enigma and has extricated this problem from the antinomy-believing impasse, and concerning the second antinomy, by explaining his specific view of two meanings of motion (tavassoti and ghat'i - intermediate and decisive) and accepting motion in the sense of ghat' as an external reality that is continuous and gradually occurring, he has answered the question. Overall, Sadra has attempted, by providing rational preliminaries, to clear his philosophy of contradiction in both cases.نوشتار حاضر با روش توصیفی و تحلیل انتقادی، در صدد بررسی تلاش ملاصدرا برای پاسخ به دو متناقضنما در مورد حرکت برآمده است. متناقضنمای نخست که تناقضباوران آنرا دلیلی پسینی بر تحقق تناقض قلمداد میکنند با تمرکز روی مسئله حرکت، در صدد بیان آن است که وجود و عدم در موضوع حرکت با یکدیگر اختلاطی تناقضآمیز پیدا میکنند. متناقضنمای دوم که در واقع چالشی است میان ابنسینا و صدرا - اگرچه به تناقضباوری نمیانجامد - با تحلیل مسئله زمان، در پی زیر سوال بردن اصل وجود حرکت بهعنوان یک حقیقت خارجی است. بررسی آثار ملاصدرا حاکی از آن است که وی در مورد متناقضنمای نخست با تمسک بر وجوه مختلف عدم و مقابل ندانستنِ اعتباری خاص از آن با وجود، راهی برای پاسخ به این معما پیش رو نهاده و این مشکل را از بنبست تناقضباورانه خارج نموده و در خصوص متناقضنمای دوم، با تبیین خاص خود از دو معنا از حرکت (توسطی و قطعی) و پذیرش حرکت به معنای قطع به عنوان یک حقیقت خارجیِ ممتد و تدریجی الحدوث مسئله را پاسخ داده است. در مجموع، صدرا تلاش نموده است با فراهم آوردن مقدمات عقلی، در هر دو مورد دامان فلسفه خود را از تناقض بپیراید.https://orj.sru.ac.ir/article_2461_619d79dd19b91d1a2e23c549a7567dc7.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220A Critical Examination of the Possibility of Attributing Intensity and Infinity to God, with a Focus on the Views of Khwāja Ṭūsī and Later Islamic Philosophersبررسی انتقادی امکان اتصاف خداوند به شدت و عدم تناهی با محوریت دیدگاه خواجه طوسی و حکمای متأخر201234244710.22061/orj.2025.12215.898FAمجیدضیائی قهنویهگروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه ایلامJournal Article20250703In Islamic philosophical discourse, the use of certain quantitative and qualitative attributes in reference to God is customary. Among these expressions are terms such as "intensity of existence" and "infinity." A commonly cited phrase among philosophers is that God is "beyond what is infinitely intense, in duration, and in number."<br /><br /><br /><br />Careful consideration of the meanings and usage of these terms raises the question: Is the use of such expressions in reference to God and immaterial beings acceptable? And if such usage is valid and acceptable, how should it be properly interpreted?<br /><br /><br /><br />An analysis of the meanings and uses of these expressions suggests that terms like "intensity of existence," "intensity of generosity," and "infinity," when used as attributes of God, are not philosophically sound. Even if we wish to attribute these qualities to God's actions, they can only be meaningfully applied in the context of mediated, material creation. However, when it comes to the Divine Essence itself, attributes like "intensity of existence" are not meaningful.<br /><br /><br /><br />Likewise, in the case of attributing the term "infinity" to God, such usage is not philosophically valid when understood in a quantitative or qualitative sense. It would be considered a philosophical error—unless we interpret "infinity" not in a quantitative or qualitative sense, but in a negative sense, i.e., as being beyond quantity and quality and as having no limits. In that case, such an attribution to the Absolute Being is valid and meaningful.در کلام حکمای اسلامی استفاده از برخی وصفهای کمی و کیفی در مورد خداوند مرسوم است. از جمله این الفاظ میتوان به شدت وجود و عدم تناهی اشاره کرد. چنان که یکی از عبارات بسیار رایج در کلام حکما این است که خداوند فوق مالایتناهی شدتا و مدتا و عدتا است. دقت در معنای این واژهها و کاربرد آنها این سوال را ایجاد میکند که آیا استفاده از این الفاظ در مورد خداوند و موجودات مجرد قابل قبول است یا خیر؟ و اگر این اطلاق قابل قبول و معتبر است، چگونه باید تعبیر صحیحی از آن بدست آورد. آنچه ار تحلیل معانی این عبارات و کاربرد آن بدست میآید این است که الفاظی مانند شدت وجود و شدت جود و عدم تناهی این اوصاف در مورد خداوند به کار رفته نمیتواند به لحاظ فلسفی صحیح باشد. حتی اگر بخواهیم این اوصاف و کیفیتها را به فعل خداوند هم نسبت بدهیم صرفا در مورد خلق مادی و با واسطه امکان اطلاق دارد. اما در مورد ذات حق اوصافی مانند شدت وجود نمیتواند معنادار باشد. همچنین در مورد امکان اطلاق لفظ عدم تناهی در مورد خداوند، امکان این اطلاق در معانی کمی و کیفی وجود ندارد و خطای فلسفی محسوب میشود. مگر اینکه عدم تناهی را نه به معنای کمی و کیفی بلکه به معنای سلبی بدون کمیت و بدون کیفیت بودن و بی حد بودن به کار ببریم که در این صورت در مورد وجود مطلق حق صحیح و معنا دار است.https://orj.sru.ac.ir/article_2447_d197e72daee5fa5ca855b7811628a3a4.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220The Epistemology of Muhammad Arkoun's Interpretive Thoughts and Her Influence on Christian Orientalistsچیستی اندیشههای تفسیری محمد ارکون و تاثیرپذیری از خاورشناسان مسیحی235267245410.22061/orj.2025.12285.900FAزینبدانائی فردانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه یزدبمانعلیدهقان منگابادیدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.محمد علیحیدری مزرعه آخونددانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.حسینابوییدانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.Journal Article20250720Abstract<br /><br />One of the most prominent Muslim intellectuals who, under the influence of Christian Orientalists, has theorized in the field of religious and Quranic studies and research in recent decades is the Algerian-French thinker, Mohamed Arkoun. This research seeks to examine the influence of Christian Orientalists on Arkoun's thoughts. Therefore, in this article, an attempt has been made to examine and criticize Arkoun's influence on Christian Orientalists in concepts such as revelation, the collection of the Quran, distortion, stories of the Quran, and rejection of traditional interpretations, using a descriptive-analytical method. In this regard, by examining Arkoun's influence on Christian Orientalists in the field of Quranic studies, the following results were obtained: he believes in the religious experience of revelation, the lack of collection and organization of the Quran during the time of the Prophet (PBUH), distortion, the mythological nature of stories, and the ineffectiveness of traditional interpretations of the Quran; which contradicts rational arguments and proof of God's wisdom and the sacredness of the Holy Quran.Accordingly, there is no alignment between Arkon's view on the aforementioned issues and the Quran, and it is incompatible with the teachings of the Quran.چکیده<br /><br />یکی از برجستهترین روشنفکران مسلمان که در دهههای اخیر تحت تأثیر خاورشناسان مسیحی، اقدام به نظریهپردازی در عرصه مطالعات و پژوهشهای دینی و قرآنی نموده، اندیشمند الجزایری فرانسه، محمد ارکون است. این تحقیق در پی تأثیر خاورشناسان مسیحی بر تفکرات ارکون است. از این رو در نوشتار حاضر تلاش شده است تا با شیوه توصیفی-تحلیلی تأثیرپذیری ارکون از خاورشناسان مسیحی در مفاهیمی چون وحی، جمع قرآن، تحریف پذیری، قصص قرآن و رد تفسیرهای سنتی مورد بررسی و نقد قرار گیرد. در این راستا با بررسی تأثیرپذیری ارکون از خاورشناسان مسیحی در زمینه مطالعات قرآنی این نتایج حاصل شد که وی قائل به تجربه دینی وحی، عدم جمع و تنظیم قرآن در زمان پیامبر(ص)، تحریف پذیری، اسطورهای بودن قصص و ناکارآمدی تفسیرهای سنتی قرآن میباشد؛ که با ادله عقلی و برهان حکمت خداوند و قدسی بودن قرآن کریم منافات دارد.بر این اساس میان دیدگاه ارکون در موارد ذکر شده با قرآن همسویی وجود ندارد و با آموزههای قرآن ناسازگار است.https://orj.sru.ac.ir/article_2454_ce33fc4fc97563d915c4046b138c0043.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220A Critical Examination of Proponent and Opponent Views on the Science of Letters (ʿIlm al-Ḥurūf) in Islamic Thoughtواکاوی دیدگاههای تأییدگر و منکر ناظر به علم حروف در اندیشه اسلامی269297247210.22061/orj.2025.12146.896FAمحمد باقرنادمدکترای تخصصی. عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی. دانشکده عرفان و ادیان . دانشگاه ادیان و مذاهب. قم. ایرانJournal Article20250607The science of letters (ʿilm al-ḥurūf), as an ancient branch of esoteric disciplines in Islamic mysticism, has always been situated between two opposing poles of mystical endorsement and rational-theological rejection. The main problem of this study is to determine the epistemic status of this science within the structure of Islamic knowledge, especially in relation to the tension between reason and intuition. Accordingly, the aim of the article is to provide an analytical examination of both affirmative and critical approaches to the science of letters and to clarify the scope and limits of its epistemic validity. Employing an analytical–comparative method and drawing on textual and documentary sources, the study first expounds the ontological and symbolic foundations of the science of letters in the thought of mystics such as Ibn ʿArabī, Sayyid Ḥaydar Āmulī and Imam Khomeini, and traces its historical development and spiritual functions. It then analyzes the main philosophical and theological critiques advanced in modern scholarship. The findings indicate that, despite methodological challenges such as reliance on individual intuitions and the lack of clear criteria for verification, the science of letters constitutes a complex and multilayered structure within Islamic mysticism, in which religious experience, symbolic language and esoteric exegesis play a central role.علم حروف بهعنوان یکی از شاخههای کهن علوم باطنی در سنت عرفان اسلامی، همواره میان دو رویکرد متعارضِ تأیید عرفانی و انکار عقلانی محل مناقشه بوده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که این دانش در منظومه معرفت اسلامی، بهویژه در نسبت میان عقل و شهود، چه جایگاهی دارد و بر چه مبانی نظری استوار است. بر این اساس، هدف مقاله واکاوی تحلیلیِ دیدگاههای تأییدگر و منکر علم حروف و تبیین حدود و ثغور اعتبار معرفتی آن است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ تطبیقی و بر پایه مطالعه اسنادی، ضمن تبیین مبانی هستیشناختی و نمادشناختی علم حروف در اندیشه عرفایی چون ابنعربی، سید حیدر آملی و امام خمینی (ره)، سیر تاریخی و کارکردهای معنوی آن را پی میگیرد و در کنار آن، مهمترین نقدهای فلسفی و کلامی معاصر را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد که علم حروف، هرچند از منظر روششناختی با چالشهایی نظیر اتکا به شهود فردی و فقدان معیارهای صریح آزمونپذیری روبهرو است، در عین حال در چارچوب عرفان اسلامی واجد ساختاری پیچیده و چندلایه است که در آن تجربه دینی، زبان رمزی و تأویل باطنی نقش محوری دارند.https://orj.sru.ac.ir/article_2472_5a3b3476792aa3a5399e8f49656fbbfe.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Rereading the concept of The Butterfly Effect in light of the foundations of transcendent theosophyبازخوانی مفهوم «اثر پروانهای» در پرتو مبانی حکمت متعالیه299328246210.22061/orj.2025.12572.917FAمحمدجوادجعفری زادهدانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.وحیدهفخار نوغانیدانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.فائزهفرزانهدانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.Journal Article20250928The butterfly effect, which originated from the famous parable “Does the flap of a butterfly’s wings in Brazil set off a tornado in Texas?” is originally a scientific concept in the field of meteorology, referring to the notion that very small changes can lead to large consequences. Although this idea was proposed within the scope of mathematical sciences, it has the potential to be reinterpreted at a philosophical level and find a broader meaning. This research, using a descriptive-analytical method and a philosophical approach, attempts to take the butterfly effect beyond the level of a scientific example and reinterpret it in light of the foundations of transcendent Theosophy. The findings of the research show that within the framework of Sadrian ontological foundations, the butterfly effect does not simply express "sensitivity to initial conditions", but can be considered as a sign of the continuity and unity of the universe; based on this meaning, every act and event, however small and minor, can play an important role in the overall system of existence. The consequences of this rereading appear on several levels: ontological and epistemological and ethical and narrative level, Finally, in the light of this reinterpretation, the butterfly effect expands from a limited scientific concept to a theological philosophical principle, and by implying a metaphysical and ontological meaning, it implies a novel and profound theme of the world's unity and the contagion of existential influences.اثر پروانهای که از تمثیل «بال زدن پروانهای در برزیل ممکن است طوفانی در تگزاس ایجاد کند» ریشه گرفته است، از مشهورترین ایدههای علمی قرن اخیر تلقی میشود. این ایده در خاستگاه نخستین خود مفهومی علمی در حوزهی هواشناسی بوده و بر این مضمون اشاره دارد که تغییرات بسیار خرد میتوانند در بلندمدت به پیامدهایی کلان منجر شوند. هرچند این مفهوم در محدودهی علوم طبیعی طرح شده است، اما قابلیت آن را دارد که در یک مدل فلسفی، واکاوی و بازخوانی شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکردی فلسفی میکوشد اثر پروانهای را از سطح یک مثال علمی فراتر برده و آن را در پرتو مبانی حکمت متعالیه بازخوانی نماید. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که اثر پروانهای در تقریر مبتنی بر مبانی هستیشناسی صدرایی، بر وحدت هستی و پیوستار وجودی عالم دلالت میکند؛ بر این اساس، تمام موجودات از روابط وجودی طولی و عرضی با یکدیگر برخوردار بوده و هر فعل و رخدادی (هرچند خرد و جزئی) میتواند در نظام کلی وجود نقشی گسترده ایفا کند. پیامدهای این بازخوانی در چند سطح هستیشناختی، معرفتشناختی، اخلاقی و نقلی بازتاب مییابد. در نهایت، در پرتو این خوانش، اثر پروانهای از یک مفهوم علمیِ محدود، به اصلی فلسفی الهیاتی گستره یافته و با افادهی معنایی تکوینی، متافیزیکی و هستیشناسانه بر مضمونی بدیع و عمیق از پیوستگی جهان و سرایت تأثیرات وجودی در ساحتهای گوناگون مادی و فرامادی رهنمون میگردد.https://orj.sru.ac.ir/article_2462_1ae6912443c35306fb5b834b656018b4.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220An analysis of Deleuze's rhizomatic philosophy based on the discourse analysis method of Laclao and Mouffeتحلیل گفتمانی مفهوم ریزوم در فلسفه دلوز با رویکرد لاکلائو و موفه329355247110.22061/orj.2025.12346.902FAحبیب الهافتخاری رنانیدانشجوی دکترای فلسفه تعلیم و تربیت،واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان ، ایران0009-0005-7732-039Xنرگشکشتی آرایدانشیار مطالعات برنامه درسی،واحد اصفهان(خوراسگان،دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان ، ایرانرسولبرجیسیاناستادیار گروه آموزش الهیات ، دانشگاه فرهنگیان، تهران ، ایرانJournal Article20250806The aim of this research is to analyze the "rhizomatic" thought in the thought of the French philosopher Gilles Deleuze. For this purpose, the qualitative research method of discourse analysis by Laclau and Mouffe has been used. The scope of the research has been limited to sources in which Deleuze's rhizomatic philosophy has been considered. To achieve this purpose, the purposive sampling method has been used, and the five stages of discourse analysis by Laclau and Mouffe have been used for the method of data analysis. The data collection tool includes first-hand sources that have directly explained the concept of rhizome. To evaluate and validate the research, the perspective of experts in the field of philosophy of education was used to provide assurance to the research. The research findings indicate that the idea of rhizome is in contrast to the idea of tree. Following this contrast, the rhizome is formulated with features such as connectionism, deterritorialization, non-signifying rupture, nomadism, becoming, and so on.هدف این پژوهش، تحلیل تفکر " ریزوماتیک " در اندیشه فیلسوف فرانسوی" ژیل دلوز" است.به این منظور از روش پژوهش کیفی تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه استفاده شده است .حوزه پژوهش به منابعی محدود گشته که در آن ، فلسفه ریزوماتیک دلوز مورد توجه بوده است. برای رسیدن به این منظور از روش نمونه گیری هدفمند بهره گرفته شده است و از مراحل پنج گانه تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه برای روش تجزیه و تحلیل اطلاعات بهره برداری شده است.ابزار جمع آوری اطلاعات شامل منابع دست اولی که به طور مستقیم مفهوم ریزوم را تبیین نموده اند، می باشد.برای ارزیابی و اعتبار پژوهش از دیدگاه کارشناسان حوزه فلسفه تعلیم وتربیت برای اطمینان بخشی به تحقیق استفاده شد. یافته های پژوهش نشان دهنده این است که ،اندیشه ریزوم ،در تقابل با اندیشه درختی قرار دارد. در پی این تقابل، ریزوم با ویژگی هایی چون ، پیوند گرایی، قلمرو زدایی، گسست نادلالتگر، کوچ گرایی، شدن و..صورت بندی می گردد.https://orj.sru.ac.ir/article_2471_b99198b78c10533e8500265cb7f15f04.pdfدانشگاه تربیت دبیر شهید رجاییپژوهش های هستی شناختی2345-3761142820260220Ontological foundations of cognitive-behavioral therapy and its critique based on Islamic thoughtمبانی هستیشناختی درمان شناختی – رفتاری و نقد آن بر اساس اندیشه اسلامی357389247310.22061/orj.2025.12545.916FAنویدخاکبازاناستادیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران0000-0002-2977-4021Journal Article20250923The present study aims to explore the ontological foundations of cognitive-behavioral therapy (CBT) theory and analyze the philosophical assumptions underlying this psychotherapy approach. This study was conducted with a qualitative approach and a documentary-analytic method, using conceptual analysis and comparative interpretation of psychological and philosophical texts. The findings show that Stoic philosophy, existentialism, and Zen Buddhism have had the greatest influence on the formation of the ontological foundations of the pioneers of cognitive therapy. Key components of these foundations include the denial of the origin of existence, the denial of abstract and immaterial entities, and the conception of the world and creation as a purposeless phenomenon. Such assumptions, especially in conjunction with the existentialist perspective, create a significant gap between cognitive therapy and the divine perspective in Islamic thought and create limitations in a comprehensive understanding of the meaning of life and human existence. This research emphasizes the necessity of a critical rereading of psychotherapy theories from an ontological perspective and highlights the importance of philosophical analysis of the foundations for a deeper understanding of human experience.پژوهش حاضر با هدف واکاوی مبانی هستیشناختی نظریه درمان شناختی–رفتاری(CBT) ، به تحلیل پیشفرضهای فلسفی نهفته در این رویکرد رواندرمانی میپردازد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش اسنادی–تحلیلی و با بهرهگیری از تحلیل مفهومی و تفسیر تطبیقی متون روانشناختی و فلسفی انجام شده است. یافتهها نشان می دهد که فلسفهی رواقی، اگزیستانسیالیسم و ذن بودیسم بیشترین تأثیر را در شکلگیری بنیانهای هستیشناختی پیشگامان شناختدرمانی داشتهاند. مؤلفههای کلیدی این مبانی شامل نفی مبدأ هستی، انکار موجودات مجرد و غیرمادی، و تصور جهان و آفرینش به عنوان پدیده ای بی هدف است. چنین پیشفرضهایی، بهویژه در پیوند با نگرش اگزیستانسیالیستی، فاصلهی قابلتوجهی میان شناختدرمانی و نگاه الهی در اندیشه اسلامی ایجاد میکند و محدودیتهایی در درک جامع از معنای زندگی و هستی انسان بهوجود میآورد. این پژوهش بر ضرورت بازخوانی انتقادی نظریههای رواندرمانی از منظر هستیشناسی تأکید دارد و اهمیت تحلیل فلسفی مبانی را برای فهم عمیقتر تجربه انسانی برجسته میسازد.https://orj.sru.ac.ir/article_2473_e176da70f490248cf1fd9ea2f2ba943f.pdf