دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی پژوهش های هستی شناختی 2345-3761 14 28 2026 02 20 Rereading the concept of The Butterfly Effect in light of the foundations of transcendent theosophy بازخوانی مفهوم «اثر پروانه‌ای» در پرتو مبانی حکمت متعالیه 299 328 2462 10.22061/orj.2025.12572.917 FA محمدجواد جعفری زاده دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. وحیده فخار نوغانی دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. فائزه فرزانه دانش آموخته کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. Journal Article 2025 09 28 The butterfly effect, which originated from the famous parable “Does the flap of a butterfly’s wings in Brazil set off a tornado in Texas?” is originally a scientific concept in the field of meteorology, referring to the notion that very small changes can lead to large consequences. Although this idea was proposed within the scope of mathematical sciences, it has the potential to be reinterpreted at a philosophical level and find a broader meaning. This research, using a descriptive-analytical method and a philosophical approach, attempts to take the butterfly effect beyond the level of a scientific example and reinterpret it in light of the foundations of transcendent Theosophy. The findings of the research show that within the framework of Sadrian ontological foundations, the butterfly effect does not simply express "sensitivity to initial conditions", but can be considered as a sign of the continuity and unity of the universe; based on this meaning, every act and event, however small and minor, can play an important role in the overall system of existence. The consequences of this rereading appear on several levels: ontological and epistemological and ethical and narrative level, Finally, in the light of this reinterpretation, the butterfly effect expands from a limited scientific concept to a theological philosophical principle, and by implying a metaphysical and ontological meaning, it implies a novel and profound theme of the world's unity and the contagion of existential influences. اثر پروانه‌ای که از تمثیل «بال زدن پروانه‌ای در برزیل ممکن است طوفانی در تگزاس ایجاد کند» ریشه گرفته است، از مشهورترین ایده‌های علمی قرن اخیر تلقی می‌شود. این ایده در خاستگاه نخستین خود مفهومی علمی در حوزه‌ی هواشناسی بوده و بر این مضمون اشاره دارد که تغییرات بسیار خرد می‌توانند در بلندمدت به پیامدهایی کلان منجر شوند. هرچند این مفهوم در محدوده‌ی علوم طبیعی طرح شده است، اما قابلیت آن را دارد که در یک مدل فلسفی، واکاوی و بازخوانی شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌ ‌تحلیلی و با رویکردی فلسفی می‌کوشد اثر پروانه‌ای را از سطح یک مثال علمی فراتر برده و آن را در پرتو مبانی حکمت متعالیه بازخوانی نماید. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که اثر پروانه‌ای در تقریر مبتنی بر مبانی هستی‌شناسی صدرایی، بر وحدت هستی و پیوستار وجودی عالم دلالت می‌کند؛ بر این اساس، تمام موجودات از روابط وجودی طولی و عرضی با یکدیگر برخوردار بوده و هر فعل و رخدادی (هرچند خرد و جزئی) می‌تواند در نظام کلی وجود نقشی گسترده‌ ایفا کند. پیامدهای این بازخوانی در چند سطح هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، اخلاقی و نقلی بازتاب می‌یابد. در نهایت، در پرتو این خوانش، اثر پروانه‌ای از یک مفهوم علمیِ محدود، به اصلی فلسفی الهیاتی گستره‌ یافته و با افاده‌ی معنایی تکوینی، متافیزیکی و هستی‌شناسانه بر مضمونی بدیع و عمیق از پیوستگی جهان و سرایت تأثیرات وجودی در ساحت‌های گوناگون مادی و فرامادی رهنمون می‌گردد. https://orj.sru.ac.ir/article_2462_1ae6912443c35306fb5b834b656018b4.pdf