دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی پژوهش های هستی شناختی 2345-3761 14 27 2025 08 23 Manifestation of the Ontological Foundations of the Jamāl School in Sacred Spaces تجلی مفاهیم عرفانی مکتب جمال در معماری اسلامی (نمونه موردی: مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان) 133 162 2375 10.22061/orj.2025.2375 FA مرضیه آزاد ارمکی دانشیار، گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران امید رهایی استادیار، گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران میلاد امیدی دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران Journal Article 2024 09 19 Jamal School is one of the valuable scientific and mystical schools in Islamic culture, which Iranian mystics raised Islamic mysticism with the arrival of Islamic ideas in Iran. In the ontology of the Jamal school, beauty is praised and introduced to achieve true and divine love. Nowadays, mysticism and the thoughts of its schools have become distressed and forgotten. In the past, Iranian architecture was created based on cultural concepts, and culture was also influenced by architecture; In mystical works, architectural elements are expressed beautifully. Therefore, it is necessary not to forget mystical thoughts and to preserve the relationship between cultural concepts and architecture. The aim of the current research is, first, to know the characteristics and components of the Jamal school, specify the architectural components based on it, and then analyze these components in historical and religious buildings. Sheikh Lotfollah Mosque was interpreted as one of the valuable examples of Islamic architecture. The results showed that in the school of Jamal, Sama, it is necessary to move away from the physical dimension and reach spirituality and think in beauty, and beauty is ultimately there to reach divine love. Also, the components of the Jamal school are completely present in the Sheikh Lotfollah mosque, and this mosque can be considered one of the symbols of the Jamal school. مکتب جمال، از مکاتب ارزشمند عرفانی در بطن فرهنگ اسلامی است که برپایۀ جهان‌بینی، هستی را آیینۀ تمام‌نمای جمال الهی می‌داند. عرفای ایرانی با ورود اندیشه‌های اسلامی، عرفان و مکتب جمال را اعتلا بخشیدند و هنرمندان مسلمان نیز با الهام از مبانی هستی‌شناختی این مکتب، آثاری از حقیقت مطلق و جمال الهی خلق کردند. ستایش زیبایی بعنوان یکی از ارکان استوار هستی و برای نیل به عشق الهی است. امروزه عرفان و اندیشه‌های آن، رو به آشفتگی و فراموشی نهاده است. در گذشته، معماری ایرانی برگرفته از مفاهیم فرهنگی خلق می‌شدند و فرهنگ نیز از معماری تاثیر می‌پذیرفت؛ تا بدانجاکه در آثار عرفانی، مخلوقات معماری زیبایی بیان شده‌اند. بنابراین نیاز به رهایی اندیشه‌های عرفانی از این فراموشی و حفظ ارتباط مفاهیم فرهنگی با معماری لازم است و این سوال مطرح می‌گردد که تجلی اعتقادات و اندیشه‌های مکتب جمال از آثار گذشته، در بناهای تاریخی اسلامی چگونه بوده است؟ لذا هدف پژوهش، ابتدا شناخت ویژگی‌ها و مولفه‌های مکتب جمال و تبیین مولفه‌های معماری برپایه آن و سپس تحلیل این مولفه‌ها در بناهای تاریخی و مذهبی است. مسجد شیخ لطف‌الله به عنوان نمونۀ ارزشمند معماری اسلامی تحلیل شد. نتایج نشان داد که در مکتب جمال، موسیقی به دور شدن از بعد مادی و رسیدن به معنویت و اندیشیدن در زیبایی‌ها و زیبایی نیز در نهایت برای رسیدن به عشق الهی وجود دارد. همچنین مولفه‌های مکتب جمال بطورکامل در مسجد شیخ لطف‌الله وجود دارد و می‌توان این مسجد را یکی از نمادهای مکتب جمال دانست. https://orj.sru.ac.ir/article_2375_0e424c43ac46d653beaf99f98016c9fb.pdf